Figurat orientale dhe të vërtetat
Presidenti i Sirisë Bashar Asad në deklaratën e fundit të tij tha që “janë afër triumfit”. Kjo mund të shihet si një deklaratë e ngjajshme me ato të mëhershmet. Por në deklaratat e Asadit kishte edhe fjalë më të rëndësishme që tërhoqën vëmendjen.
Ata që si ne bëjnë gazetari në Siri, që kanë mundësi të përcjellin prej së afërmi strukturën shtetërore e dinin shumë mirë që Asadi nuk do të rrëzohej. Por në nivelin e ardhur “edhe për ata që janë jashtë u pa që Asadi (nëse nuk don vetë) nuk do të shkojë.
Lidhur me këtë edhe në të gjitha planet e bëra për regjionin u shkua në renovim. SHBA-ja dhe Europa pasi që ta merrnin bazën e përparme të Sirisë në atë që mendonin t`i drejtoheshin, me Iranin zbuluan se “dialogu është një mënyrë e leverdishme”.
Dalja e Vëllezërve Musliman më të dobët se sa mendohej, vënia në pah e rëndesës së vërtetë të shteteve si Katari, problemet e Turqisë jo vetëm me Sirinë, (në të njejtën kohë të ndërlidhur) problemet me Irakun dhe Libinë kishin ndikim në këtë “zbulim” të perëndimit.
Pritja nga perëndimi që akumulimin e qytetërimit iranian dhe pers ta shohë si njërën nga ngjyrat që i kontribuojnë botës, që ta lerë këndvështrimin orientalist të hyjë në gradën e një marrëdhënie brenda kornizave të rrespektit nuk mund të jetë shumë realist; por së paku tani (me gjithë kundërshtimet e Izraelit) u pranua se Irani është më shumë se një forcë rajonale.
Faza e tanishme brenda kadencës së politikës dhe diplomacisë është duke i bërë zbukurime Iranit. Sa është interesante deklarimi i komisioneres së lartë për punë të jashtme të Bashkimit Europian Catherine Ashton se i ka ardhur keq për viktimat e tërmetit në Iran!
Nuk munda pa menduar se “a thua i ra në kokë saksia” John Kerry-t kur tha “Vëllezërit Musliman e vodhën revolucionin egjiptian”. Deklarimet e Kerry-it dhe Ashton-it janë tregues i “bashkimit politik të udhëheqësve të “djepit të qytetrimit” Europës dhe si vazhdim i saj “shtetit që më së shumti i jep rëndësi lirisë së botës” SHBA-ve.
Në fakt as Ashton-it nuk i erdhi keq për të prekurit e tërmetit në Iran, as Kerry nuk po mendon kështu për Vëllezërit Musliman. Këto gënjeshtra të njohura nga të gjithë po e vënë në pah se këto zbukurime të hipokracisë sa janë të njohura nga ne.
Gjersa përkrahja “parimore” e dyshes Erdogan dhe Davutoglu ndaj Vëllezërve Musliman, a nuk është se jo që Vëllezërve Musliman iu është shkelë e drejta, por ecuria e vetës së tyre mori një grusht të madh?
Përrallat e Gjenevës
Nëntitulli është njëri nga titujt e shkrimeve tona të mëhershme. Në atë shkrim ishim munduar të tregonim se Askush nuk beson se do të dalë ndonjë përfundim nga Gjeneva dhe as që ekziston ndonjë mund i tillë, gjendjen do ta përcaktojë forca e grushtit që është në arenë”. Bastin e njëjtë e kemi të vlefshëm edhe për Rusinë.
Por me diferenca:
SHBA-ja në Gjenevë vetëm “do të jetë prezente”. Matanë se kjo e tërë dosja është në gjendje të dorëzuar tek Rusia. Gjeneva për SHBA-në nuk do të jetë më shumë se aktrimi “E bëmë atë çka na vinte nga dora për zgjidhje diplomatike, e dojmë edhe një Nobel”.
Nga ana tjetër Rusia a nuk ishte e kënaqur fshehtazi nga shtyrja e Gjenevës për shkak të kryeneqësisë së opozitarëve? Sepse Rusia dëshironte të përfitonte kohë për shpëtimin e Sirisë nga forcat e armatosura opozitare/xhihatxhinjët e huaj. Në përfundim çdo ditë e më shumë e forcoi gjendjen e ushtrisë dhe udhëheqjes.
Në procesin e njejtë Koalicioni Perëndim-Opozitarë qe i dyti fitues në garën me Koalicionin Rusi-Iran-Siri.
Në njoftimin e Koalicionit Kombëtar të themeluar në Doha “mosulja në tavolinë në asnjë mënyrë me udhëheqjen” ishte neni më i rëndësishëm. Opozitarët e mbështetur nga perëndimi e vazhduan edhe më vonë këtë thënie. Por tani pranuan të ulen në tavolinë me “udhëheqjen me duar të përgjakura”.
Në këtë gjendje që tregon që lëvizjet që nuk e kanë përkrahjen e popullit, vetëm që me përkrahje nga jashtë mundohen të rrijnë në këmbë janë të dënuara të jenë të pasuksessheme nuk është befasuese që opozitarët si ortakët e vegjël të pazarllëkut janë të pajtuar me gjendjen “Nëse s`bën, të marrim pjesë si piun në fushë”.
Pritshmëria më e madhe e opozitarëve të njëjtë nuk ishte populli. Kjo opozitë ishte në pritshmëri që perëndimi ta përsërisë në ta bëre atë ndaj Asadit që e bëri atë më parë ndaj Gadafit apo Sadam Huseinit. Mendonin se më pas do të vinin në Sham e do të zinin vend në saraje. Por nuk u bë ashtu.
Edhe nga këndvështrimi i udhëheqjes siriane gjendja nuk është më ndryshe nga ajo e Rusisë. Zaten këto të dyja janë duke vepruar në mënyrë të koordinuar. Udhëheqja siriane fitoi kohë gjatë përcaktimit të datës së Gjenevës, gjersa vazhdonin kundërshtimet e opozitarëve për të ardhmen e Asadit. Dhe më në fund në arenë erdhi në gjendjen aktuale.
Gjendja në vendngjarje
Në Alepo po vazhdon përparimi i reparteve ushtarake. Kohë pas kohe nuk duhet mashtruar me lajmet se ky përparim u ndal për shkak se opozitarët gjatë sulmeve të reja po i marrin ca vende. Sepse për të dyja palët janë në fjalë vende strategjike dhe të mesme. Dhe në nivelin e ardhur zonat strategjike një nga një janë duke kaluar në duar të ushtrisë gjersa opozitarët po mjaftohen me zona të mesme, tregues i kësaj është sulmi i fundit i bërë ndaj Batalionit të 17 në Rakka. Batalioni i 17 ka rëndësinë strategjike për udhëheqjen. Për këtë arsye si në këtë sulm (gjatë vetëmbrojtjes së batalionit) ai tregoi se nuk do të tërhiqet nga hedhja e raketave Scud. (Edhe mbase u hodh Scud, perëndimi gjersa më parë ekzagjeroi plumbin mbeti në heshtje, pra veqanërisht është një gjendje që duhet t`i kushtohet kujdes.)
Në qendrën dhe luginën e Deras gjendja mund të thuhet se është në favor të opozitarëve. Por sikurse që jemi munduar ta sqarojmë gjendjen edhe në shkrimet tona të mëhershme ajo është e vlefshme edhe për këtë. Për armatën, Dera tani nuk është ndër prioritetet. Gjersa në ditët e kaluara rreth 400 pjestarë të Armatës së Lirë Siriane (ALS) me gjithë armët iu dorëzuan ushtrisë.
Prioritete në këto ditë janë Alepo dhe zona e Kallamonit.
Gjendja e fundit në luftën e Kallamonit
Zonën e Kallamonit në një shkrim tonin të mëherëshëm e kishim sqaruar gjërësisht. Gjendja e fundit është në këtë mënyrë:
Sadadi, në juglindje të Humusit më parë ishte rimarrë nga ushtria. Ushtria pastaj u drejtua kah jugu dhe e mori Kara-në. Më pastaj po vijnë Deyr Atiye, El Nebk, Yabrut.
Gjersa pas këtyre në të dyja anët e rrugës kryesore janë Yebrudi dhe Malula.
Në ditët e kaluara u deklarua se opozitarët e mbizotërojnë Deyr Atiyen; por disa ditë më pas ushtria edhe këtë vend e riktheu. Lajmet për zotërimin e vendeve të tilla nga militantët opozitarë duhet lexuar në këtë mënyrë: Ata që ikën nga Kara arritën në Deyr Atiye.
Gjersa konfliktet sikurse në El Nebk dhe Yebrud në qendra të tjera po shihet se do të vazhdojnë.
Gjersa rruga Sham-Humus e mbyllur në ditën e nisjes së konfliktit (Kara) lajmërohet se do të hapet brenda dy ditësh.
Edhe një përpjekje e re për slum në Malula u shua nga ushtria. Militantët që po heqin vështirësi në tërësinë e Kallamunit “dëshiruan ta tërheqin vëmendjen e botës” duke hyrë në Malula edhe njëherë por kjo ndërhyrje u përfundua e pasukseshme.
Gjersa në rrafshin e Shamit po vazhdon konflikti dhe bombardimet.
Po vijnë lajmet e bombardimeve të rënda së bashku me përparimin e batalioneve të ushtrisë. Por sa kuptuam, në rrafshin e Shamit, e cila është një zonë shumë e gjerë ende nuk është arritur kontrolli i tërësishem.
Për të gjitha këto zona të konfliktit në përgjithësi gjatë procesit të ardhshëm (deri në Gjenevën II) që të dyja palët do ta bëjnë atë që i vije nga dora. Në këtë gjendje pritet që të përshkallëzohen konfliktet edhe më tej. Paralel me këtë edhe opozitarët mund të bëjnë sulme të reja me bomba.
Nga këndi i shteteve
Në qarqet e zhvillimeve që po përjetohen në regjion në dy vitet e fundit nëse e bëjmë një krahasim Iran-Turqi shkurtazi e shohim këtë:
Irani veproi si shtet, AKP-ja veproi si qeveri.
Irani aplikoi një “strategji durimi” largëpamës, duke i hedhur hapat me kujdes dhe sikurse e shihte fundin.
Gjersa Turqia (qeveria) fatkeqësisht gjatë këtij procesi lozi me letra të gabuara “E ngutshme, në llogaritje mbi pritjet e përfundimeve që do të sillnin qëndrimet e të tjerëve”.
Egjipti është një shembull shumë kontravers i kësaj. Edhe meqë Irani bëri deklarata kundërshtuese pas marrjes në dorë të udhëheqjes nga Sisi, Egjipti po i vazhdon marrëdhëniet me Iranin. Por të tanët mbase përveq deklarimeve dypalëshe ishin dhe ndërmorën aktivitete të tjera u shkëputën litarët me Egjiptin.
Tregues i strategjisë largëpamëse të Iranit dhe se lëvizi me mendje shteti, është edhe zgjedhja e Rouhanit. Jo vetëm akumulimi diplomatik por edhe sjellia në Ministrinë e Punëve të Jashtme me mjekrrën e rrumbullakët që plotësoi “imazhin elegant” e Zarifit, ishte njëri nga hapat e hedhur për periudhën e re.
A është e mundshme të mos flitet për Sirine gjatë pazarllëqeve nukleare të bëra me Iranin? Kështu Irani me një gur i vrau dy zogjë. Nuk është e rastësishme që mbas marrëveshjes që bëri Irani, njëra nga deklaratat e para u bë nga ministria e punëve të jashtme e Sirisë.
Gjersa Turqia kohë të gjatë është jashtë të gjitha këtyre zhvillimeve. Davutoglu që ia nisi me dëshminë e politikës pro aktive më mjaftohet vetëm me bërjen e deklaratave pas zhvillimeve.
Edhe deklarata, për të qenë Irani ndërmjetësues në çështjen e marrëdhënieve me Sirinë e bërë nga ambasadori i Iranit në Ankara, e jo nga ana e Xhevad Zarifit gjersa Davutoglu qe në Teheran, është një gjendje që duhet veqanërisht të vlerësohet.
Marrëveshja e bërë me regjionin e Kurdistanit të Irakut ishte shumë dinake; por kjo marrëveshje e bërë me një regjion të një shteti tjetër në kundërshtim me të gjitha traditat diplomatike zgjoi reagim nga ana e Bagdadit. Gjersa thuhej se gjendja do të rregullohej me Irakun, u mbyll hapësira ajrore. Nga ana tjetër qeveria e rënë në konfrontim qëndrimesh në çështje me Egjiptin, a do ta vazhdojë bashkëpunimin me Arabinë Saudite në lidhje me Sirinë?
Gjersa Libani është duke kaluar nga një periudhë “në të cilën gazi pëlcitës është duke u përhapur në qiell çdo dite e më shumë”. Nëse kjo periudhë nuk tejkalohet me kujdes Libani mund të kthehet në vitet e 70-ta përsëri.
Izraeli haptazi po e cek pakënaqësinë që po e ndjen nga marrëveshja Iran-SHBA. Kush e di ndoshta në Izrael ka edhe të tillë që propozojnë atentat ndaj Obamës!
Deklaratat e fundit të Asadit
Presidenti i Sirisë Bashar Asad në deklaratën e fundit të tij tha që “janë afër triumfit”. Kjo mund të shihet si një deklaratë e ngjajshme me ato të mëhershmet. Por në deklaratat e Asadit kishte edhe fjalë më të rëndësishme që tërhoqën vëmendjen.
Asadi për herë të parë citoi se “Ishim në luftë me Arabinë Saudite”. Gjersa dy emrat e tjerë të trios që po luajnë rol në luftën në Siri (së bashku me Arabinë Saudite) d.m.th. Turqinë dhe Katarin nuk i përmendi. Mbeti që roli i Turqisë nga këndvështrimi i udhëheqjes siriane ishte aq i madh sa nuk mund të zhvlerësohej.
Por Asadi është burrë i mençur. Mbas deklaratës që e bëri ambasadori i Iranit në Ankara nuk mund të pritej të thoshte se “Jemi në gjendje lufte edhe me Turqinë”. Ky është një tregues se Siria shikon ngrohtë rinisjen e marrëdhënieve me Turqinë. A do të nisin përsëri marrëdhëniet Turqi-Siri? Së paku mund të thuhet se është e mundshme në nivelin e inteligjencës.
Në këtë gjendje çka do të kërkohet nga Turqia? A thua bashkëpunim kundër Al-Kaidës? Edhe këtë do ta mendojë Erdogani. Ku ta dimë se sa dosje janë që Turqia mund t`ia servojë Sirisë.
Nga ana tjetër jemi duke rastisur më shpesh në lajme në drejtim të asaj se edhe Katari është duke marrë iniciativë për rrifillimin e marrëdhënieve me Sirinë në kundërshtim me Arabinë Saudite e cila më është në një garë të pa fshehur.
Akterët e rinjë kurdët
Nuk ishin zhvillimet në Turqi ato që ia rritën nxitimin lëvizjes së kurdëve rajonal por u bënë zhvillimet në Siri shkak për këtë.
Kurdët e Sirisë së bashku me boshllëkun e lindur autoritar e treguan edhe në praktikë se mund të kenë “të drejtën e përcakëtimit të fatit të vetes”.
Në këtë mënyrë kurdët kanë ardhur në gjendje të njërit prej akterëve të rinjë të regjionit. Së bashku me zhvillimet në Siri shihet se njëra nga temat që do të flitet në Gjenevë do të jetë edhe kjo.
Njëra ndër vështirësitë që e pret si palë e humbur dyshen Erdogan-Davutoglu do të jetë edhe kjo. Nga ana tjetër Asadi jo përmes kurdëve të Turqisë; por përmes kurdëve të Sirisë po shihet se do ta ngushtojë Erdoganin edhe më shumë.
Si përfundim regjioni për ata që dolën në skenë me llogari të përfitimeve të mëdha është shtatzënë për zhvillimet e reja të daljes humbës të tyre. Kjo delikatesë tregoi që në politikë/diplomaci kërcimi oriental për një periudhë po mund të jetë zbavitës, por nuk po është e mundshme ta arrijë ndikimin që mund ta lerë një kërcim “elegant”.
Lidhur me këtë edhe në të gjitha planet e bëra për regjionin u shkua në renovim. SHBA-ja dhe Europa pasi që ta merrnin bazën e përparme të Sirisë në atë që mendonin t`i drejtoheshin, me Iranin zbuluan se “dialogu është një mënyrë e leverdishme”.
Dalja e Vëllezërve Musliman më të dobët se sa mendohej, vënia në pah e rëndesës së vërtetë të shteteve si Katari, problemet e Turqisë jo vetëm me Sirinë, (në të njejtën kohë të ndërlidhur) problemet me Irakun dhe Libinë kishin ndikim në këtë “zbulim” të perëndimit.
Pritja nga perëndimi që akumulimin e qytetërimit iranian dhe pers ta shohë si njërën nga ngjyrat që i kontribuojnë botës, që ta lerë këndvështrimin orientalist të hyjë në gradën e një marrëdhënie brenda kornizave të rrespektit nuk mund të jetë shumë realist; por së paku tani (me gjithë kundërshtimet e Izraelit) u pranua se Irani është më shumë se një forcë rajonale.
Faza e tanishme brenda kadencës së politikës dhe diplomacisë është duke i bërë zbukurime Iranit. Sa është interesante deklarimi i komisioneres së lartë për punë të jashtme të Bashkimit Europian Catherine Ashton se i ka ardhur keq për viktimat e tërmetit në Iran!
Nuk munda pa menduar se “a thua i ra në kokë saksia” John Kerry-t kur tha “Vëllezërit Musliman e vodhën revolucionin egjiptian”. Deklarimet e Kerry-it dhe Ashton-it janë tregues i “bashkimit politik të udhëheqësve të “djepit të qytetrimit” Europës dhe si vazhdim i saj “shtetit që më së shumti i jep rëndësi lirisë së botës” SHBA-ve.
Në fakt as Ashton-it nuk i erdhi keq për të prekurit e tërmetit në Iran, as Kerry nuk po mendon kështu për Vëllezërit Musliman. Këto gënjeshtra të njohura nga të gjithë po e vënë në pah se këto zbukurime të hipokracisë sa janë të njohura nga ne.
Gjersa përkrahja “parimore” e dyshes Erdogan dhe Davutoglu ndaj Vëllezërve Musliman, a nuk është se jo që Vëllezërve Musliman iu është shkelë e drejta, por ecuria e vetës së tyre mori një grusht të madh?
Përrallat e Gjenevës
Nëntitulli është njëri nga titujt e shkrimeve tona të mëhershme. Në atë shkrim ishim munduar të tregonim se Askush nuk beson se do të dalë ndonjë përfundim nga Gjeneva dhe as që ekziston ndonjë mund i tillë, gjendjen do ta përcaktojë forca e grushtit që është në arenë”. Bastin e njëjtë e kemi të vlefshëm edhe për Rusinë.
Por me diferenca:
SHBA-ja në Gjenevë vetëm “do të jetë prezente”. Matanë se kjo e tërë dosja është në gjendje të dorëzuar tek Rusia. Gjeneva për SHBA-në nuk do të jetë më shumë se aktrimi “E bëmë atë çka na vinte nga dora për zgjidhje diplomatike, e dojmë edhe një Nobel”.
Nga ana tjetër Rusia a nuk ishte e kënaqur fshehtazi nga shtyrja e Gjenevës për shkak të kryeneqësisë së opozitarëve? Sepse Rusia dëshironte të përfitonte kohë për shpëtimin e Sirisë nga forcat e armatosura opozitare/xhihatxhinjët e huaj. Në përfundim çdo ditë e më shumë e forcoi gjendjen e ushtrisë dhe udhëheqjes.
Në procesin e njejtë Koalicioni Perëndim-Opozitarë qe i dyti fitues në garën me Koalicionin Rusi-Iran-Siri.
Në njoftimin e Koalicionit Kombëtar të themeluar në Doha “mosulja në tavolinë në asnjë mënyrë me udhëheqjen” ishte neni më i rëndësishëm. Opozitarët e mbështetur nga perëndimi e vazhduan edhe më vonë këtë thënie. Por tani pranuan të ulen në tavolinë me “udhëheqjen me duar të përgjakura”.
Në këtë gjendje që tregon që lëvizjet që nuk e kanë përkrahjen e popullit, vetëm që me përkrahje nga jashtë mundohen të rrijnë në këmbë janë të dënuara të jenë të pasuksessheme nuk është befasuese që opozitarët si ortakët e vegjël të pazarllëkut janë të pajtuar me gjendjen “Nëse s`bën, të marrim pjesë si piun në fushë”.
Pritshmëria më e madhe e opozitarëve të njëjtë nuk ishte populli. Kjo opozitë ishte në pritshmëri që perëndimi ta përsërisë në ta bëre atë ndaj Asadit që e bëri atë më parë ndaj Gadafit apo Sadam Huseinit. Mendonin se më pas do të vinin në Sham e do të zinin vend në saraje. Por nuk u bë ashtu.
Edhe nga këndvështrimi i udhëheqjes siriane gjendja nuk është më ndryshe nga ajo e Rusisë. Zaten këto të dyja janë duke vepruar në mënyrë të koordinuar. Udhëheqja siriane fitoi kohë gjatë përcaktimit të datës së Gjenevës, gjersa vazhdonin kundërshtimet e opozitarëve për të ardhmen e Asadit. Dhe më në fund në arenë erdhi në gjendjen aktuale.
Gjendja në vendngjarje
Në Alepo po vazhdon përparimi i reparteve ushtarake. Kohë pas kohe nuk duhet mashtruar me lajmet se ky përparim u ndal për shkak se opozitarët gjatë sulmeve të reja po i marrin ca vende. Sepse për të dyja palët janë në fjalë vende strategjike dhe të mesme. Dhe në nivelin e ardhur zonat strategjike një nga një janë duke kaluar në duar të ushtrisë gjersa opozitarët po mjaftohen me zona të mesme, tregues i kësaj është sulmi i fundit i bërë ndaj Batalionit të 17 në Rakka. Batalioni i 17 ka rëndësinë strategjike për udhëheqjen. Për këtë arsye si në këtë sulm (gjatë vetëmbrojtjes së batalionit) ai tregoi se nuk do të tërhiqet nga hedhja e raketave Scud. (Edhe mbase u hodh Scud, perëndimi gjersa më parë ekzagjeroi plumbin mbeti në heshtje, pra veqanërisht është një gjendje që duhet t`i kushtohet kujdes.)
Në qendrën dhe luginën e Deras gjendja mund të thuhet se është në favor të opozitarëve. Por sikurse që jemi munduar ta sqarojmë gjendjen edhe në shkrimet tona të mëhershme ajo është e vlefshme edhe për këtë. Për armatën, Dera tani nuk është ndër prioritetet. Gjersa në ditët e kaluara rreth 400 pjestarë të Armatës së Lirë Siriane (ALS) me gjithë armët iu dorëzuan ushtrisë.
Prioritete në këto ditë janë Alepo dhe zona e Kallamonit.
Gjendja e fundit në luftën e Kallamonit
Zonën e Kallamonit në një shkrim tonin të mëherëshëm e kishim sqaruar gjërësisht. Gjendja e fundit është në këtë mënyrë:
Sadadi, në juglindje të Humusit më parë ishte rimarrë nga ushtria. Ushtria pastaj u drejtua kah jugu dhe e mori Kara-në. Më pastaj po vijnë Deyr Atiye, El Nebk, Yabrut.
Gjersa pas këtyre në të dyja anët e rrugës kryesore janë Yebrudi dhe Malula.
Në ditët e kaluara u deklarua se opozitarët e mbizotërojnë Deyr Atiyen; por disa ditë më pas ushtria edhe këtë vend e riktheu. Lajmet për zotërimin e vendeve të tilla nga militantët opozitarë duhet lexuar në këtë mënyrë: Ata që ikën nga Kara arritën në Deyr Atiye.
Gjersa konfliktet sikurse në El Nebk dhe Yebrud në qendra të tjera po shihet se do të vazhdojnë.
Gjersa rruga Sham-Humus e mbyllur në ditën e nisjes së konfliktit (Kara) lajmërohet se do të hapet brenda dy ditësh.
Edhe një përpjekje e re për slum në Malula u shua nga ushtria. Militantët që po heqin vështirësi në tërësinë e Kallamunit “dëshiruan ta tërheqin vëmendjen e botës” duke hyrë në Malula edhe njëherë por kjo ndërhyrje u përfundua e pasukseshme.
Gjersa në rrafshin e Shamit po vazhdon konflikti dhe bombardimet.
Po vijnë lajmet e bombardimeve të rënda së bashku me përparimin e batalioneve të ushtrisë. Por sa kuptuam, në rrafshin e Shamit, e cila është një zonë shumë e gjerë ende nuk është arritur kontrolli i tërësishem.
Për të gjitha këto zona të konfliktit në përgjithësi gjatë procesit të ardhshëm (deri në Gjenevën II) që të dyja palët do ta bëjnë atë që i vije nga dora. Në këtë gjendje pritet që të përshkallëzohen konfliktet edhe më tej. Paralel me këtë edhe opozitarët mund të bëjnë sulme të reja me bomba.
Nga këndi i shteteve
Në qarqet e zhvillimeve që po përjetohen në regjion në dy vitet e fundit nëse e bëjmë një krahasim Iran-Turqi shkurtazi e shohim këtë:
Irani veproi si shtet, AKP-ja veproi si qeveri.
Irani aplikoi një “strategji durimi” largëpamës, duke i hedhur hapat me kujdes dhe sikurse e shihte fundin.
Gjersa Turqia (qeveria) fatkeqësisht gjatë këtij procesi lozi me letra të gabuara “E ngutshme, në llogaritje mbi pritjet e përfundimeve që do të sillnin qëndrimet e të tjerëve”.
Egjipti është një shembull shumë kontravers i kësaj. Edhe meqë Irani bëri deklarata kundërshtuese pas marrjes në dorë të udhëheqjes nga Sisi, Egjipti po i vazhdon marrëdhëniet me Iranin. Por të tanët mbase përveq deklarimeve dypalëshe ishin dhe ndërmorën aktivitete të tjera u shkëputën litarët me Egjiptin.
Tregues i strategjisë largëpamëse të Iranit dhe se lëvizi me mendje shteti, është edhe zgjedhja e Rouhanit. Jo vetëm akumulimi diplomatik por edhe sjellia në Ministrinë e Punëve të Jashtme me mjekrrën e rrumbullakët që plotësoi “imazhin elegant” e Zarifit, ishte njëri nga hapat e hedhur për periudhën e re.
A është e mundshme të mos flitet për Sirine gjatë pazarllëqeve nukleare të bëra me Iranin? Kështu Irani me një gur i vrau dy zogjë. Nuk është e rastësishme që mbas marrëveshjes që bëri Irani, njëra nga deklaratat e para u bë nga ministria e punëve të jashtme e Sirisë.
Gjersa Turqia kohë të gjatë është jashtë të gjitha këtyre zhvillimeve. Davutoglu që ia nisi me dëshminë e politikës pro aktive më mjaftohet vetëm me bërjen e deklaratave pas zhvillimeve.
Edhe deklarata, për të qenë Irani ndërmjetësues në çështjen e marrëdhënieve me Sirinë e bërë nga ambasadori i Iranit në Ankara, e jo nga ana e Xhevad Zarifit gjersa Davutoglu qe në Teheran, është një gjendje që duhet veqanërisht të vlerësohet.
Marrëveshja e bërë me regjionin e Kurdistanit të Irakut ishte shumë dinake; por kjo marrëveshje e bërë me një regjion të një shteti tjetër në kundërshtim me të gjitha traditat diplomatike zgjoi reagim nga ana e Bagdadit. Gjersa thuhej se gjendja do të rregullohej me Irakun, u mbyll hapësira ajrore. Nga ana tjetër qeveria e rënë në konfrontim qëndrimesh në çështje me Egjiptin, a do ta vazhdojë bashkëpunimin me Arabinë Saudite në lidhje me Sirinë?
Gjersa Libani është duke kaluar nga një periudhë “në të cilën gazi pëlcitës është duke u përhapur në qiell çdo dite e më shumë”. Nëse kjo periudhë nuk tejkalohet me kujdes Libani mund të kthehet në vitet e 70-ta përsëri.
Izraeli haptazi po e cek pakënaqësinë që po e ndjen nga marrëveshja Iran-SHBA. Kush e di ndoshta në Izrael ka edhe të tillë që propozojnë atentat ndaj Obamës!
Deklaratat e fundit të Asadit
Presidenti i Sirisë Bashar Asad në deklaratën e fundit të tij tha që “janë afër triumfit”. Kjo mund të shihet si një deklaratë e ngjajshme me ato të mëhershmet. Por në deklaratat e Asadit kishte edhe fjalë më të rëndësishme që tërhoqën vëmendjen.
Asadi për herë të parë citoi se “Ishim në luftë me Arabinë Saudite”. Gjersa dy emrat e tjerë të trios që po luajnë rol në luftën në Siri (së bashku me Arabinë Saudite) d.m.th. Turqinë dhe Katarin nuk i përmendi. Mbeti që roli i Turqisë nga këndvështrimi i udhëheqjes siriane ishte aq i madh sa nuk mund të zhvlerësohej.
Por Asadi është burrë i mençur. Mbas deklaratës që e bëri ambasadori i Iranit në Ankara nuk mund të pritej të thoshte se “Jemi në gjendje lufte edhe me Turqinë”. Ky është një tregues se Siria shikon ngrohtë rinisjen e marrëdhënieve me Turqinë. A do të nisin përsëri marrëdhëniet Turqi-Siri? Së paku mund të thuhet se është e mundshme në nivelin e inteligjencës.
Në këtë gjendje çka do të kërkohet nga Turqia? A thua bashkëpunim kundër Al-Kaidës? Edhe këtë do ta mendojë Erdogani. Ku ta dimë se sa dosje janë që Turqia mund t`ia servojë Sirisë.
Nga ana tjetër jemi duke rastisur më shpesh në lajme në drejtim të asaj se edhe Katari është duke marrë iniciativë për rrifillimin e marrëdhënieve me Sirinë në kundërshtim me Arabinë Saudite e cila më është në një garë të pa fshehur.
Akterët e rinjë kurdët
Nuk ishin zhvillimet në Turqi ato që ia rritën nxitimin lëvizjes së kurdëve rajonal por u bënë zhvillimet në Siri shkak për këtë.
Kurdët e Sirisë së bashku me boshllëkun e lindur autoritar e treguan edhe në praktikë se mund të kenë “të drejtën e përcakëtimit të fatit të vetes”.
Në këtë mënyrë kurdët kanë ardhur në gjendje të njërit prej akterëve të rinjë të regjionit. Së bashku me zhvillimet në Siri shihet se njëra nga temat që do të flitet në Gjenevë do të jetë edhe kjo.
Njëra ndër vështirësitë që e pret si palë e humbur dyshen Erdogan-Davutoglu do të jetë edhe kjo. Nga ana tjetër Asadi jo përmes kurdëve të Turqisë; por përmes kurdëve të Sirisë po shihet se do ta ngushtojë Erdoganin edhe më shumë.
Si përfundim regjioni për ata që dolën në skenë me llogari të përfitimeve të mëdha është shtatzënë për zhvillimet e reja të daljes humbës të tyre. Kjo delikatesë tregoi që në politikë/diplomaci kërcimi oriental për një periudhë po mund të jetë zbavitës, por nuk po është e mundshme ta arrijë ndikimin që mund ta lerë një kërcim “elegant”.
Burimi: YAKIN DOĞU HABER
