A mund Turqia, Irani të bashkëpunojnë në Siri ?

Shkruan: Semih Idiz 

    Kryetari i ri i Iranit, Hassan Rouhani është duke shkaktuar shumë optimizëm nëpër botë, jo vetëm duke i rritur shpresat se disa nga tensionet në Lindjen e Mesme që përfshijnë Iranin mund të reduktohen, por edhe se Teherani mund të ndihmojë në zgjidhjen e problemit më zjarrtë të rajonit sot - domethënë, kriza në Siri. Nëse ky optimizëm është i justifikuar, koha do të tregojë.
      Zgjedhja e Hassan Rouhanit është parë edhe si një mundësi për të përmirësuar lidhjet turko-iraniane, të cilat janë tendosur në vitet e fundit për një mori arsyesh, më së shumti sepse që të dy vendet përkrahin palët kundërshtare  në konfliktin. Në një artikull të datës 26 shtator 2013 në  Al - Monitor, Fehim Tastekin ofron një analizë të gjerë të mundësive të reja që janë të mundshme nga Rouhani për marrëdhëniet midis Teheranit dhe Ankarasë.
       Kontaktet e fundit të nivelit të lartë ndërmjet dy vendeve ishin  bisedimet midis kryetarit Abdullah Gul dhe Hassan Rouhani në Nju Jork në margjinat e hapjes së sivjetëme të Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së. Sipas raporteve të mediave, takimi i tyre ishte i ngrohtë dhe u mbajt në frymën e bashkëpunimit mbi një sërë çështjesh, duke përfshirë edhe Sirinë. Pyetja e menjëhershme është se a mund të dy vendet të bashkëpunojnë për të ndihmuar të shuajnë flakën e konfliktit sirian? 
      Kohën e fundit, në muajin gusht 2013, gjatë një interviste me televizionin pro-qeveritare Ulke, kryeministri turk, Rexhep Tajip Erdogan kishte fjalë të ashpra për Iranin në lidhje me mbështetjen që i jep Assadit dhe regjimit të tij. Duke pohuar se do të kishte pritur që Irani të ketë marrë një pozicion tjetër në Siri, duke nënkuptuar qartë se Teherani duhet të ketë miratuar një pikëpamje të afërt me Turqinë.
       Duke u përpjekur për të goditur aty ku dhemb, Erdogan rikujtoi se lideri i parë suprem i Iranit, Ajatollah Ruhollah Khomeini, kishte refuzuar të takohet me kryetarin sirian Hafez al- Assad,  pas masakrën ndaj sunnive në Hama në vitin 1980 nga regjimi baathistë. Nuk është çudi, se këto vërejtje shkaktuan zemërim tek editorialet në shtypin iranian, i cili kohët e fundit e ka emërtuar Erdogan një luftënxitës , në titujt e tij. 
       Në një editorial në gazetën The Washington Post të publikuar më 20 shtator, Rouhani shprehu një ton pajtues, dhe sinjalizoi se Teherani ishte i përgatitur për të luajtur një rol në lehtësimin e dialogut midis qeverisë siriane dhe opozitës : Bota ka ndryshuar.  Politika Ndërkombëtare nuk është më një lojë me shumë zero, por është multi -dimensionale në arenë ku bashkëpunimi dhe konkurenca shpesh ndodhin në të njëjtën kohë. Udhëheqësit botërorë pritet të çojnë  kërcënimet në mundësi , shkroi Rouhani.
      Vërejtjet e tij , edhe pse jo qëllimisht, gjithashtu, mund të merren si një kritikë e politikës së Erdoganit në Siri. Politika e Turqisë ka qenë për largimin e Assadit me anë të forcës dhe mos gatishmëria për një zgjidhje diplomatike për bisedime me Assadin mungonte.
       Kolumnisti i  “The New York Times-t”, Roger Cohen beson se Ankaraja mund të mësojë nga Teherani këto ditë. Duke rikujtuar, në një editorial më 26 shtator 2013 se Erdogani kishte filluar me një fjali që mbahet në mend: “Zero probleme me fqinjët”.
      Ndërsa Erdogan vazhdon të bubullinë për Sirinë dhe duket i vendosur për të mbajtur të shtrënguar pikëpamjen e tij mbi pozitën e Iranit për Sirinë, kresidenti Gul ka dalë, përsëri, si zëri i arsyes i Turqisë në lidhje me krizën. Duke folur me gazetarët në avion rrugës për në Nju Jork për mbledhjen e Asamblesë së Përgjithshme, Gul tha se Irani është një vend i rëndësishëm dhe nuk duhet lënë anash , në kërkim të një zgjidhjeje në Siri.
         Irani është i shqetësuar si me Sirinë, siç është Turqia. Ne kemi pasur shumë diskutime me Iranin, por ato  bisedime  nuk kanë qenë në gjendje për të arritur në një pozicion të përbashkët deri më tani. Por, Irani nuk mund të mënjanohet. Bisedime në Gjenevë nuk mund të ketë pa Iranin. Irani duhet të përfshihet. Rusia dhe Irani duhet patjetër të jenë të përfshira, ka thënë kryetari Gul.

       Referenca Gul për Gjenevë është propozuar në bisedimet e Gjenevës II,  nën patronazhin e OKB-së. Qeveria e Erdoganit, gjithashtu, ka shprehur pakëz entuziazëm në të kaluarën për të parë Iranin të përfshirë në bisedime për Sirinë.
        Pozita e Erdoganit, megjithatë, e cila ndryshon me atë të Gul-it,  që është më fleksibile dhe më realiste, po bëhet gjithnjë e më shumë  e  papërshtatshme, sidomos pas marrëveshjes SHBA-Rusi në një formulë për Sirinë, e cila do të dorëzojë armët kimike. Kjo marrëveshje e  zhvendosi opsionin ushtarak në sfond.
         Ndërkohë Irani ka shprehur, gjithashtu, interes të fortë për të qenë i pranishëm në bisedimet e Gjenevës II : Nëse ftohet pa parakushte, Irani do të marrë pjesë në konferencë në mënyrë që të ndihmojë në zgjidhjen e krizës siriane , Rouhani u citua nga mediat iraniane të ketë thënë gjatë një Takimi me Lakhdar Brahimi, i dërguari i OKB-së dhe Lidhjes Arabe për Sirinë, në Nju Jork, me 26 shtator.
      Pavarësisht nga qeveria e Erdoganit, që është më pak entuziaste, për bisedime të nivelit të lartë midis ministrit të jashtëm Davutoglu  dhe  homologut të tij të ri iranian, Mohammad Javad Zarif, si dhe bisedimeve midis Gulit dhe Rouhanit, mund të rezultojë në më shumë koordinim midis Ankarasë dhe Teheranit mbi Sirinë në fushën diplomatike.
      Turqia dhe Irani duke punuar së bashku për t'i dhënë fund krizës pa dyshim që do të ketë pasoja pozitive për Lindjen e Mesme. Është e qartë, megjithatë, se për gjërat për të lëvizur në këtë drejtim, qeveria e Erdoganit, gjithashtu,  do të duhet të tregohet më fleksibile. Nëse kjo nuk ndodh, atëherë Turqia mund të gjejnë veten në një situatë ironike,  e izoluar më tej, për një zgjidhje të problemit sirian që vazhdon, për të mos përmendur çështje të tjera që lidhen me Lindjen e Mesme, ndërsa Irani bëhet një kontribues aktiv në zgjidhjen e krizës.
        E gjithë kjo presupozon se Irani do të jetë në gjendje për të ruajtur linjën e moderuar, kurse Rouhani është paraqitur sot dhe për të shmangur pozicionet radikale, të cilat kanë rezultuar në izolimin e tij ndërkombëtar.
      Për shkak të politikave të Turqisë ndaj Sirisë dhe Egjiptit, këshilltarët e Erdoganit po bëjnë thirrje për izolimin e Turqisë në Lindjen e Mesme  si izolim i çmuar , duke nënkuptuar një epërsi morale ndaj të tjerëve. Irani nën Rouhanin, megjithatë, duket se vijnë  për të kuptuar se nuk është pak i  çmuar , kur është fjala për izolim ndërkombëtar dhe se është më mirë që të jetë pjesë e lojës ndërkombëtare se sa të jetë një spektator pasiv.

Shënim:
Semih Idiz është një shkrimtar që kontribuon  për Turqinë  në Pulse Al -Monitor . Një gazetar i cili ka përcjellur diplomacinë dhe çështjet e politikës së jashtme për gazetat më të mëdha turke për 30 vjet, Opinionet e tij  mund të lexohen në gjuhën angleze në Hurriyet Daily News . Artikujt e tij  botohen, gjithashtu, në Financial Times,  në The Times të  Londrës dhe në revista tjera.