Frikë, propagandë dhe algoritme: Lufta e ndërgjegjes e Izraelit

Muhammed Hasan Süveydan shkruan se lufta e ndërgjegjes, të cilën Izraeli e sheh si "fronti i tetë", synon të ndikojë në mënyrën se si interpretohet lufta dhe të ndikojë në sjelljet e njerëzve duke analizuar frikërat dhe interesat e opinionit publik. Ai deklaron se shembujt që shtrihen nga periudha e Ben-Gurionit deri te përpjekjet për ndikim ndaj Libanit në vitet 1980 dhe mjetet e sotme të monitorimit digjital tregojnë se kjo politikë është e rrënjosur dhe institucionale. Sipas Süveydan-it, Izraeli përpiqet t'ia ngarkojë përgjegjësinë e bombardimeve dhe shkatërrimit rezistencës dhe ta kthejë frikën në ndarje shoqërore; kundër kësaj, duhet të ngrihet një kundër-rrëfim paraprak dhe i fuqishëm që ndan ngjarjet nga kuptimi që u ngarkohet atyre.

Ndërsa pamjet e shkatërrimit dhe rrënimit që shtrihen nga Gaza në Liban, përmes Bregut Perëndimor, Jemenit, Sirisë dhe Irakut deri në Iran pasqyrohen në ekranet e televizorëve, Izraeli po përpiqet t'u imponojë shikuesve një interpretim që shpjegon atë që ata shohin.

Një fshat që ai bombon mund të paraqitet si një provë e agresionit të tij, ashtu siç mund të përdoret gjithashtu për të bindur banorët e fshatit se arsyeja e humbjes së shtëpive të tyre është rezistenca.

Shkatërrimi mbetet i njëjtë; megjithatë, mënyra e interpretimit të tij çon në orientimin e zemërimit drejt një ane tjetër dhe bën që njerëzit të mbajnë qëndrime të ndryshme e të marrin vendime të ndryshme. Fronti i tetë i Izraelit formësohet rreth këtij kuptimi.

Më 24 të shtatorit të kaluar, kryeministri i armikut, Benjamin Netanyahu, duke qëndruar në foltoren e Kombeve të Bashkuara e deklaroi këtë hapur: "Përveç shtatë fronteve tona, ne po zhvillojmë një luftë themelore kundër shtrembërimit të ndërgjegjes në shtypin botëror."

Ky ishte, thjesht, një pranim i hapur se makineria e luftës e Izraelit plotësohet vetëm nga një makineri tjetër po aq e rrezikshme sa ajo. Kjo makineri tjetër synon të formësojë rrëfimet dhe të rindërtojë të vërtetën në një formë që arrin deri në ndryshimin e sjelljeve.

Nëse efektet e bombardimeve izraelite maten në terren me madhësinë e rrënojave dhe numrin e viktimave, efekti i «luftës së ndërgjegjes» shihet në përfundimet që njerëzit arrijnë më pas:

Se kujt ia ngarkojnë përgjegjësinë, çfarë shohin si të mundur për të mbrojtur veten dhe qëndrimin që mbajnë lidhur me vazhdimin e konfliktit. Për këtë arsye, përpjekja për atë se si do të interpretohet lufta, bëhet një pjesë e vetë luftës.

Kur Izraeli e vendos pushtimin e mendjeve në të njëjtin nivel me frontet ushtarake që digjen flakë, kjo mbart cilësinë e një këmbanë alarmi për të gjithë ne; ndërgjegjja është kthyer në një hendek të vërtetë lufte dhe hapi i parë për ta mbrojtur atë kalon nga të kuptuarit tonë se dikush po përpiqet ta kontrollojë atë.

Në këtë pikë, dokumentet dhe përvojat e kaluara ndihmojnë në gjurmimin e kanaleve të mbërritjes te opinioni publik, në njohjen e frikërave të njerëzve dhe më pas në krijimin e mesazheve që përpiqen të orientojnë mirëkuptimin dhe sjelljen e tyre.

«Hasbara»… formësimi i ndërgjegjes përpara ekzistencës

Ndikimi i ndërgjegjes dhe i qëndrimeve të opinionit publik arab nuk është një taktikë e përkohshme e imponuar nga luftërat e sotme; është një doktrinë e rrënjosur që shtrihet vite përpara themelimit të Izraelit.

Në tetor të vitit 1929, David Ben-Gurion, i cili më vonë do të bëhej kryetari i parë i qeverisë së Izraelit, regjistroi detajet e një takimi të rëndësishëm të organizuar për të trajtuar atë që në atë periudhë quhej «çështja arabe».

Sipas kujtimeve të tij, diskutimi formësohej rreth mënyrave efektive për t'iu afruar opinionit publik arab dhe Ben-Gurion përdorte hapur termin «hasbara».

Kjo fjalë, e cila në hebraisht do të thotë «shpjegim»; përdoret për të shprehur aktivitetet e komunikimit, bindjes dhe propagandës, si dhe prezantimin e rrëfimit politik.

Ben-Gurion në takim bëri thirrje për «institucionalizimin» e kësaj pune; kërkoi që të përgatiteshin plane urgjente dhe për të ardhmen për të depërtuar në shtypin arab dhe për të ngritur një rrjet vullnetarësh që do të punonin mes arabëve.

Kështu, kuptohet se mendimi sistematik sionist në drejtim të shqyrtimit të opinionit publik dhe zgjedhjes së kanaleve që do të mbërrinin tek ai, ka qenë ekzistues dhjetëra vite përpara shpalljes së shtetit.

"Depërtim i thellë": Dokumente mbi infiltrimin në Liban

Kjo qasje teorike nuk mbeti e kufizuar vetëm në vitet e themelimit. Pas themelimit të entitetit dhe zgjerimit të konflikteve rajonale në dekadat pasuese, kjo qasje vazhdoi dhe evoluoi për të depërtuar në shoqëritë fqinje në mënyra gjithnjë e më të rrezikshme. Arena libaneze ofron një shembull të mrekullueshëm dhe të dokumentuar të kësaj.

Një dokument i klasifikuar nga Ministria e Punëve të Jashtme Izraelite, i datës 8 korrik 1983, i koduar (387/DK), zbulon planifikim të përpiktë për një operacion të koduar "Depërtimi i Thellë".

Dokumenti zbulon se David Kimche, atëherë Drejtor i Përgjithshëm i ministrisë, vizitoi Bejrutin më 6 dhe 7 korrik të atij viti dhe u takua me George Adwan. Adwan tani është anëtar i parlamentit libanez dhe një zyrtar i lartë në Partinë Tanzim.

Të dy ranë dakord për një sërë aktivitetesh që përfshinin konferenca, aktivitete kulturore, takime dhe vizita mediatike, me qëllim që të mbillnin normalizimin në ndërgjegjen e popullit libanez.

Në një dokument të dytë të datës 18 korrik 1983 dhe me kod (555/DK), Kimche regjistron hapa praktikë edhe më të rrezikshëm të ndërmarrë për ta bërë normalizimin të përhershëm.

Adwan u zotua të dërgonte rreth 15 të rinj nga djemtë dhe vajzat e familjeve të njohura libaneze në Izrael për një javë deri në fund të po atij muaji.

Çështja nuk mbeti e kufizuar vetëm me vizitat; marrëveshja përfshinte gjithashtu që Adwan të fillonte të botonte shkrime në shtypin libanez që u shërbenin qëllimeve të Izraelit.

Madje Kimche ia dha artikullin personalisht atij për ta botuar dhe ranë dakord që në vizitën e tij të radhës të organizonin takime me punonjësit e shtypit libanez.

Ky shembull i dokumentuar që shtrihet në një periudhë prej më shumë se katër dekadash, na bën të pyesim seriozisht nëse ky ndikim vazhdon sot në median libaneze dhe në çfarë mase ka hedhur rrënjë, madje deri në platformat e mediave sociale me pagesë.

A mundet që një pjesë e përmbajtjeve që publikohen aktualisht të e ketë origjinën nga mesazhet që dalin direkt ose indirekt nga qendrat në Izrael dhe që rifuten në qarkullim përmes dorës së ndërmjetësve lokalë?

Qëndrimet e disa personaliteteve libaneze, të cilat identifikohen me rrëfimin dhe qëllimet e armikut, e ngrenë këtë pyetje në mënyrë realiste.

Nga arkivi i letrave te monitorimi institucional.

Kjo përpjekje për depërtim e dokumentuar në Liban nuk ishte e izoluar; ishte pjesë e një sistemi paralel pune që synonte të gjithë ambientin arab në të njëjtën periudhë. Ndërsa mijëvjeçari i ri po afrohej, makineria e ndikimit e Izraelit fitoi një cilësi më gjithëpërfshirëse dhe institucionale.

Në korrespondencën e brendshme të Ministrisë së Punëve të Jashtme të Izraelit, të datës 5 mars 1998, detyrat e njësisë së «hasbara»-s u përcaktuan në mënyrë të detajuar.

Mes detyrave ishte edhe mbledhja në një «sistem të kompjuterizuar» e çdo gjëje që publikonte media arabe, për të analizuar qëndrimet e prirjet dhe për të përcaktuar se si do t'u kthehej përgjigje atyre. Paralelisht me këtë, u planifikua përgatitja e përmbajtjeve në arabisht dhe shpërndarja e tyre përmes botimeve të shtypura, shtypit, videove dhe internetit.

Pika që tërheq vëmendjen në korrespondencë ishte theksi i vendosur mbi fleksibilitetin e përmbajtjes: Ajo që ishte e përshtatshme për opinionin publik arab në një shtet, mund të mos ishte e përshtatshme për opinionin publik në një shtet tjetër.

Kjo shoqërohej me udhëzime të qarta për të ndërtuar marrëdhënie me gazetarët, intelektualët dhe liderët e opinionit arabë, për të organizuar vizita e takime me ta dhe për të shfrytëzuar mundësitë për të krijuar komunikim të vazhdueshëm.

Algoritmet e frikës: Si po përdoren ankthet tona sot?

Kjo mbledhje e mundimshme dhe relativisht e ngadaltë e të dhënave të inteligjencës po kryhej në vitin 1998. Por si duket situata sot, me përhapjen e shpejtë të mediave sociale?

Detyra është bërë më e lehtë dhe më shkatërruese. Platformat dixhitale lejojnë mbledhjen e sasive të mëdha postimesh dhe komentesh çdo ditë, ndërsa mjetet e inteligjencës artificiale kategorizojnë, lidhin dhe zbulojnë modele të përsëritura.

Një postim i vetëm individual nuk është më vetëm një mendim i shkurtër; ai është bërë një pikë në një hartë më të madhe që tregon frikën, interesat, dobësitë publike dhe mënyrën se si njerëzit reagojnë ndaj ngjarjeve.

Duke u kthyer në Liban, i cili mbetet një nga fushat e betejës së përparuara të kësaj lufte njohëse, një agjenci izraelite mund të monitorojë qindra postime nga përdoruesit libanezë në një rajon specifik dhe të zbulojë se frika më e përsëritur është mundësia e humbjes së shtëpive të tyre ose e zhvendosjes në rast të një konflikti të ri.

Ky informacion shndërrohet menjëherë në një material që mund të përdoret në terren. Mbi këtë bazë, dizajnohen mesazhe toksike mediatike që i drejtohen veçanërisht kësaj frike: zmadhohet diskursi lidhur me shkatërrimin e pritshëm, çdo lloj shkatërrimi ndërlidhet me opsionin e rezistencës, shpërndahen parashikime dhe pamje që u sugjerojnë njerëzve se qëndrimi në rajon do të thotë absolutisht humbje e pasurisë së tyre, dhe nxirren në pah zërat e libanezëve që përsërisin të njëjtin rrëfim.

Kështu, mesazhi mbërrin te opinioni publik si një debat i zakonshëm i brendshëm libanez; ndërsa në realitet, është një bombë psikologjike e dizajnuar që më parë, duke u bazuar në përcaktimin e kujdesshëm të pikës më të dukshme të dobët.

Postimet tona të përditshme në ekrane shndërrohen kështu nga mendime të shpërndara në një hartë që i tregon palës tjetër saktësisht se ku duhet të ushtrojë trysni për të krijuar ndikimin më të lartë.

Prodhimi i kuptimit dhe fitimi i fushës nga ai që fiton rrëfimin

Lufta e Izraelit nuk mbetet e kufizuar vetëm me krijimin e shkatërrimit material; ajo shtrihet në një dimension më të rrezikshëm se ky, në vendosjen e monopolit mbi atë se si do të interpretohet ky shkatërrim.

Në një studim të botuar në dhjetor të vitit 2006 në një revistë që i përket ushtrisë së Izraelit, nënkoloneli Sa’ar Raveh, i cili në atë kohë ishte shef dege në Qendrën e Operacioneve të Ndërgjegjes pranë njësisë së inteligjencës ushtarake Aman, analizon mënyrën e të menduarit të ushtrisë së Izraelit në këtë fushë.

Raveh niset nga ideja themelore se ekziston një ndryshim midis asaj që përjetohet në fushën e betejës dhe mënyrës se si njerëzit e kuptojnë ngjarjen.

Ushtria mund të arrijë sukses në terren, por mund të mos arrijë të bindë opinionin e saj publik apo opinionin publik të rivalit se ky sukses është një fitore. Në të kundërt, një palë mund të pësojë humbje ushtarake, e më pas t'ia dalë ta paraqesë veten si fitimtare dhe kjo pamje mund të ndikojë në vendimet e mëvonshme të opinionit publik.

Sipas kësaj, thelbi i punës në fushën e ndërgjegjes është të interpretojë kuptimin rreth të cilit rrotullohen ngjarjet. Një ngjarje e vetme ushtarake mund të paraqitet si fitore ose humbje, si provë e fuqisë ose e pafuqisë, si arsye për të vazhduar ose për t'u tërhequr.

Pala që ia del të imponojë interpretimin e saj, jo vetëm që ndryshon mënyrën se si opinioni publik e kupton ngjarjen, por mund të ndikojë edhe në vendimet dhe sjelljet e tij.

Anatomia e mendjes dhe depërtimi në katër shtresat e ndërgjegjes

Sipas studimit, njerëzit nuk i formojnë qëndrimet e tyre në boshllëk. Për këtë arsye artikulli e ndan ndërgjegjen e opinionit publik në katër shtresa që shtrihen nga niveli më i thellë deri te sjellja e dukshme.

Shtresa e parë janë besimet dhe modelet e thella që formësojnë mënyrën se si shoqëria sheh veten dhe botën. Si shembull për këtë mund të tregohen besimet fetare dhe kombëtare, kujtesa kolektive dhe ndjenja e kërcënimit.

Duke qenë se kjo shtresë formohet përmes familjes, edukimit, kulturës dhe letërsisë, është e vështirë të ndryshohet në mënyrë të shpejtë. Nëse një palë dëshiron të ndikojë në këtë shtresë, duhet të punojë për vite me radhë me aktivitete të vazhdueshme që synojnë mjedisin mbështetës.

Pas kësaj, vjen shtresa e interesave që opinioni publik apo një organizatë e sheh si të nevojshme për të mbrojtur ekzistencën dhe nevojat e veta.

Sa’ar Raveh sugjeron që shumica e aktiviteteve të ndikimit të drejtohen drejt kësaj shtrese, për shkak të interesave që janë nxitësi i vërtetë i marrjes së vendimeve.

Auditori i synuar lihet përballë interesash që bien ndesh me njëri-tjetrin. Në vend që të përpiqet të bindet drejtpërdrejt për të hequr dorë nga besimet e veta, ai shtyhet të zgjedhë midis vazhdimit të qëndrimit të tij aktual dhe humbjes së një interesi tjetër për të cilin ka nevojë.

Autori tregon si shembull kontradiktën me të cilën u përball Hamasi midis ideologjisë së tij luftëtare dhe përgjegjësisë për të plotësuar nevojat e përditshme të popullit pasi erdhi në pushtet.

Qëllimi i kësaj qasjeje nuk është domosdoshmërisht të ndryshojë ideologjinë e organizatës, por të rrisë koston e shkaktuar nga sjellja e saj, në një masë të tillë që ta shtyjë atë të bëjë një rivlerësim.

Pastaj vjen shtresa e katërt dhe vendimtare: sjellja në terren. Rezultati i ndikimit matet këtu. Suksesi nuk matet nga numri i shpërndarjeve ose deklaratave, por nga ndryshimi i vëzhguar në opinionin publik ose sjelljen e lidershipit.

Nga ndikimi situativ te ndryshimi themelor

Artikulli trajton këto shtresa në dy nivele të përgjithshme: vetëdije themelore, e lidhur me besime të thella dhe interesa të qëndrueshme, dhe vetëdije situative, e lidhur me qëndrime dhe sjellje në lidhje me një ngjarje të caktuar. Ky dallim nuk do të thotë se dy nivelet janë të shkëputura.

Studimi i vetëdijes situative fillon duke ndikuar në mënyrën se si njerëzit interpretojnë një ngjarje të caktuar; ndërsa përsëritet, ai tenton të ndikojë në besime më të qëndrueshme.

Bindja e publikut në një rast të vetëm se një ngjarje ushtarake tregon paaftësi ose rrezikon interesat e tyre mund të ndryshojë përkohësisht sjelljen e tyre.

Megjithatë, kur ky interpretim përsëritet në kriza të njëpasnjëshme, ai transformohet në një bindje më të thellë, siç është bindja se konflikti është i kotë.

Kështu, ndikimi në qëndrimet e menjëhershme hap derën për riformësimin gradual të vetëdijes themelore.

Ky proces me faza shihet qartë përmes asaj që Izraeli bëri në luftërat e Libanit në vitet 2024 dhe 2026. Izraeli në vitin 2024 nuk u mjaftua vetëm me kryerjen e atentateve ndaj liderëve të rezistencës, me bombardimin e periferive jugore të Bejrutit, të jugut dhe të Bekasë; ai u përpoq t'i paraqiste këto sulme si një provë të kapacitetit të tij për të mbërritur çdo vend dhe të pafuqisë së rezistencës për të mbrojtur udhëheqjen dhe mjedisin e saj mbështetës.

Ndikimi i menjëhershëm i synuar ishte përhapja e frikës, detyrimi i njerëzve për të emigruar dhe krijimi i trysnisë për ndaljen e konflikteve. Ndërsa ndikimi më afatgjatë ishte përpjekja për t'i kthyer këto ndjenja të përkohshme në një bindje themelore se rezistenca sjell shkatërrim, se ajo nuk arrin të ofrojë mbrojtje dhe se kostoja e konfliktit peshon më rëndë se përfitimi prej tij.

Në luftën e vitit 2026, i njëjti logjikë doli në pah me ndërlidhjen e sulmeve dhe të urdhrave të evakuimit me një diskurs që kërkonte çmilitarizimin e rajoneve si Tiri, Nabatieh dhe fshatrat e jugut.

Mënyra se si u paraqit lufta bëri që siguria e popullit të vendosej përballë vazhdimësisë së ekzistencës së rezistencës. Mesazhi i drejtpërdrejtë dhe situatës i bën thirrje popullit të largohet nga rajoni për të shmangur sulmin. Megjithatë, përsëritja e këtij mesazhi së bashku me bombardimet dhe shkatërrimin, përpiqet të prodhojë një kuptim më të thellë:

Rreziku i vërtetë nuk është vetë agresioni i Izraelit, por prania e rezistencës; siguria nuk sigurohet duke luftuar me Izraelin, por duke u larguar nga forcat që i rezistojnë atij.

Kështu, puna e bazuar te migrimi dhe trysnia e çastit shndërrohet në një përpjekje të fshehtë për të ndryshuar ndërgjegjen themelore lidhur me dobinë e rezistencës dhe pozicionin e saj brenda shoqërisë.

Për të analizuar këtë mekanizëm të perceptimit që funksionon në terren, mjafton të ndiqet rruga që përshkon rrëfimi i cili shoqëron çdo përshkallëzim ushtarak në shkallë të gjerë.

Ngjarjet zakonisht fillojnë me sulmet izraelite dhe shkatërrimin sistematik; gjë që, brenda një qasjeje të shëndoshë logjike, kërkon të pyetet se pse pushtimi izraelit po i shkatërron fshatrat libaneze apo pse po i pushton ato. Megjithatë, makineria e ndërgjegjes e Izraelit hyn në lojë për të ndryshuar me mjeshtëri drejtimin e këtij përfundimi dhe e orienton debatin gradualisht drejt pikëpyetjes se pse rezistenca nuk e liron terrenin dhe nuk i dorëzon armët e saj. Kështu, përgjegjësia kalon nga agresori te ai që sulmohet.

Rreziku i shndërrimit të dhimbjes në përçarje

Rreziku i kësaj pune të Izraelit qëndron në përpjekjen e tij për t'i bërë libanezët t'i kuptojnë sulmet ndaj tyre në një mënyrë që i shërben agresorit.

Lufta rrotullohet rreth dokumentimit të bombardimeve dhe emigrimit, e më pas paraqitjes së tyre para opinionit publik si një provë se rezistenca është e pakuptimtë ose për t'i bërë përgjegjës ata që sulmohen, si dhe rreth tregimit të nënshtrimit ndaj kushteve të Izraelit si e vetmja rrugë që të çon drejt sigurisë.

Përmes kësaj rruge, dhuna shndërrohet në një mjet për të ushtruar trysni mbi popullin; ndërsa mënyra e interpretimit të dhunës shndërrohet në një mjet për të orientuar vendimet e popullit.

Rreziku i vërtetë për shoqërinë libaneze është se, me përsëritjen e këtij interpretimi, dhimbja dhe frika kthehen në bindje që thellojnë ndarjen dhe rindërtojnë kuptimin e njerëzve mbi të drejtat e tyre dhe mbi burimin e kërcënimit me të cilin përballen.

Izraeli i zhvilloi mjetet dhe institucionet e kësaj pune përgjatë dekadave; ai shfrytëzoi ndërmjetës libanezë për të ngritur rrjete dhe për të përhapur materiale që mundësojnë kalimin e mesazheve të tij nga brendësia e shoqërive të synuara.

Kjo gjithashtu e bën logjike të supozohet se ekziston një bashkëpunim midis libanezëve dhe izraelitëve në fushën e rrëfimit, veçanërisht kur shihet se rrëfimet e disa organeve të medias libaneze përkojnë me qëllimet e Izraelit.

Lufta kundër këtij rreziku të jashtëzakonshëm kërkon një punë kërkimore dhe mediatike të vazhdueshme, e cila nxjerr në dritë burimet e mesazheve dhe mënyrën se si faktet ndërlidhen me përfundimet që i shërbejnë pushtimit.

Përveç kësaj, opinioni publik duhet t'i kushtojë vëmendje burimit të përmbajtjeve, të ndajë ngjarjen nga interpretimi i saj dhe të shmangë ripublikimin pa menduar të kërcënimeve dhe përmbajtjeve mashtruese.

Përballë kësaj përpjekjeje të zhvilluar nga një armik që e konsideron luftën e ndërgjegjes si frontin e tij të tetë, nuk është më e mundur që rezistenca ta shpërfillë këtë realitet të rrezikshëm.

Mosparaqitja e një rrëfimi të qartë dhe paraprak nga ana e rezistencës e lë fushën bosh dhe ia lehtëson makinerisë së pushtimit arritjen e qëllimeve të frontit të saj të tetë, pa u përballur me ndonjë rezistencë të konsiderueshme.