A është koha për ta përzënë Turqinë nga NATO?

Veprimi i Turqisë për të rrëzuar një aeroplan rus i cili me sa duket ka shkelur hapësirën ajrore turke për jo më shumë se 17 sekonda është vetëm incidenti më i fundit që duhet të nisë këmbanat e alarmit në kryeqytetet e tjera të NATO-s. Trimëria e pamatur e Ankarasë është tejkaluar vetëm nga hipokrizia e saj. Aeroplanët turq kanë shkelur hapësirën ajrore të Greqisë më shumë se 2.000 herë vetëm në vitin 2014, dhe 2014 ishte një vit tipik për incidente të tilla. Zyrtarët grekë janë ankuar gjatë se vendi i tyre duhet të kushtojë një pjesë të konsiderueshme të buxhetit për mbrojtjen që të ndërpresë avionët të angazhuar në shkelje të tilla. Për fat të mirë, edhe pse, Athina kurrë nuk është matur me standardin e Turqisë dhe rrëzuar aeroplanë nga qielli.

Incidenti me Rusinë është shqetësues. Për fat të mirë, qeveria e Vladimir Putinit i është përgjigjur deri tani vetëm me sanksione ekonomike. Por Putin gjithashtu ka bërë të qartë se një përsëritje e një sulmi ndaj avionëve rusë që operojnë nga Siria mund të çojë në pasoja shumë më të rënda. Kjo mundësi nuk është thjesht një çështje me interes akademik në vendet e tjera të NATO-s. Neni 5 i Traktatit të Atlantikut të Veriut obligon nënshkruesit e saj ta konsiderojë një sulm mbi një anëtar si një sulm ndaj të gjithëve. Zgjidhja nëse një incident në të ardhmen është një rast i agresionit rus apo i një provokimi turk dhe reagim i tepruar mund të jetë më shumë se një vështirësi e vogël, dhe mund të shkaktojë potencialisht pasoja të tmerrshme.

Realiteti është se Turqia është një top i lirë i papërgjegjshëm. NATO-ja mendohet të jetë një aleancë e demokracive paqësore. Por prova vazhdon të rritet se Turqia nuk i plotëson as standardet. Në rastin më të mirë, vendi tani është ajo që analisti Fareed Zakaria e ka quajtur një demokraci joliberale, një shtet që ka zgjedhje periodike por ku mungojnë mbrojtjet e besueshme për mospajtimet dhe procesi politik është i manipuluar në favor të regjimit aktual. Ky term përshkruan saktësisht Turqinë. Qeveria e Presidentit Rexhep Tajip Erdogan ka ngacmuar gjithnjë dhe burgosur gazetarët dhe kritikët e tjerë. Vetëm në javën që çonte në zgjedhjet kombëtare të vendit në nëntor, autoritetet bastisën tre stacione televizive që operohen nga kundërshtarët e regjimit. Pronësia pastaj u transferua tek aleatët e Erdoganit, të cilët i kaluan ditët e fundit para zgjedhjeve që valëvisnin lajme, tregime dhe editorialeve për të brohoritur për presidentin dhe partinë e tij politike.

Një sjellje e tillë është çuditërisht e ngjashme me masat autoritare të qeverisë së Putinit. Një tjetër ngjashmëri në sjelljen e Rusisë është politika ndaj shteteve të dobëta fqinje. Kremlini ka marrë dënim të justifikueshëm për veprimet e tij si në Gjeorgji dhe ashtu edhe në Ukrainë. Moska ka përdorur luftën e 2008 kundër Gjeorgjisë për të shkëputur dy rajone shqetësuese, Abkhazinë dhe Osetinë Jugore, dhe konvertimin e tyre në protektorateve kuazi-të pavarura ruse. Dhe, sigurisht, qeveria e Putin aneksoi Krimenë nga Ukraina dhe ka mbështetur forcat separatiste në rajonin e Ukrainës Donbass.

Por shumë kohë më parë, Turqia është angazhuar në agresion edhe më flagrant kundër një fqinji të vogël. Në vitin 1974, trupat turke jo vetëm që pushtuan Qipron, ata vazhduan të zinin 37 % të atij vendi dhe dëbuar banorët grekë qipriotë. Ankaraja pastaj themeloi një shtet marionetë, Republikën Turke të Qipros Veriore, në territoret e pushtuara, dhe gjatë viteve e ka përmbytur atë entitet me kolonë nga kontinenti turk. Është pak e vështirë për fuqitë perëndimore të dënojnë veprimet e Putinit në Gjeorgji dhe Ukrainë, kur një anëtar i NATO-s është fajtor për sjellje të ngjashme.

Por, është politika mashtrues e Ankarasë lidhur me ISIS që duhet të jetë kashta përfundimtare për pjesën tjetër të aleancës së NATO-s. Turqia, së bashku me Arabinë Saudite dhe Katarin, kanë qenë mbështetësit kryesorë të grupeve sunite që përfundimisht u bashkuan për të formuar ISIS. Pjesa më e madhe e pajisjeve ushtarake që ISIS kanë në dispozicion të tyre është për shkak të bujarisë të tillë. Edhe kur u bë e qartë se ISIS ishte bërë një përbindësh Frankenstein me axhendën e vet, Ankaraja ka qenë më pak e angazhuar për luftimin e organizatës. Në të vërtetë, veprimet ushtarake turke duken më të përqendruara në dobësimin e forcave kurde në Siri dhe Irak se sa luftimi i ISIS. Më keq, Turqia ka lejuar ISIS për të transportuar naftën nga veria e Sirisë në Turqi për shitje në tregun global, duke siguruar një burim kryesor të të ardhurave të vazhdueshëm për lëvizjen terroriste. Moska ka akuzuar se arsyeja se pse Turqia ka rrëzuar avionin luftrak rus është për shkak se veprimet ushtarake të Rusisë në Siri kishin ndërprerë transportimin e naftës, dhe kjo akuzë mund të jetë e saktë. Në të vërtetë, ka dalë dëshmia se djali i Erdoganit është i përfshirë në tregtinë e paligjshme të naftës.

Është mjaftueshëm keq për NATO-n që të pritet për të mbështetur një aleat të pamatur, agresive që mund të ngatërrojë anëtarë të tjerë në një luftë katastrofike me një fuqi bërthamore të armatosur. Por është edhe më keq kur aleati tregon shenja të pagabueshme se është një kolonë e pestë që jep ndihmë dhe inkurajim për armikun të cilin aleanca është zotuar për ta shkatërruar. Është koha për Shtetet e Bashkuara dhe anëtarët e tjerë të NATO-s për të kryer vlerësimin e thellë të të ashtuquajturit aleatit të tij turk. Është e rëndësishme për t’u konsideruar seriozisht dëbimi i atij vendi nga Nato.